Historia

Pomysł zbudowania dużego szpitala psychiatrycznego powstaje około 1838 r. w warszawskim środowisku lekarskim. Przez wiele lat głównym rzecznikiem i organizatorem tej sprawy jest znakomity polski psychiatra Adolf Mikołaj Rothe. Tworzą się komitety organizacyjne, są zbierane fundusze. Akcję przerywa powstanie styczniowe w 1863r. Po upadku powstania sprawy szpitalnictwa przechodzą pod ścisły zarząd carskiego Ministerstwa Spraw Wewnętrznych, które powołuje specjalną komórkę mającą zająć się szpitalami: Radę Dobroczynności i Użyteczności Publicznej. Z kolei Rada wyłania ze swego grona Komitet Budowy Szpitala Psychiatrycznego. Zostają mu przyznane odpowiednie fundusze- specjalne subsydium rządowe oraz pieniądze zbierane przez społeczeństwo polskie w pierwszym okresie projektowania szpitala. W roku 1882 Rada nabywa od obywatela ziemskiego Franciszka Kryńskiego część folwarku Tworki pod Warszawą o wielkości 58ha. W latach 1888-1891 powstają pierwsze budynki szpitalne (pawilony dla pacjentów, budynki administracyjno-gospodarcze, elektryfikacja szpitala). 21 listopada 1891r. następuje oficjalne otwarcie szpitala pod nazwą: „Warszawska Lecznica dla Obłąkanych”. Szpital dysponuje 420 łóżkami. Na przełomie XIX i XX wieku był pierwszym szpitalem w Polsce oświetlonym elektrycznością, wyposażonym w nowoczesną aparaturę i sprzęt medyczny. W skład personelu lekarskiego w chwili otwarcia wchodził dyrektor Władimir Nikołajewicz Charadin oraz czterech lekarzy Polaków (Stanisław Bucelski, Emil Przychodzki, Rafał Radziwiłłowicz i Tadeusz Żłobikowski) i trzech Rosjan (Aleksander Pietrowicz Dragomanow, Aleksander Wasiljewicz Lubarski, Iwan Michajłowicz Szabasznikow). Pierwszym polskim dyrektorem szpitala po odzyskaniu niepodległości był Witold Aleksander Łuniewski (1919- 1940). W 1904 roku zostaje zatrudniona pierwsza kobieta psychiatra, dr Wanda Wleklińska. W okresie międzywojennym szpital intensywnie się rozbudowuje. Ilość łóżek wzrasta do 1500. Następuje wydzielenie terenu pod cmentarz (1924). Zostaje ogrodzony teren szpitala (1926). Wybudowano dom dla personelu w 1928 r.. Oddano do użytku Dom Rozrywki z salą teatralno-kinową. (1930 - projekt T. Plucińskiego). Oddano do użytku nowy pawilon dla pacjentów podsądnych (obecnie budynek neurologii). W 1937 oddano do użytku gmach nowej administracji w stylu secesyjnym wg projektu T. Plucińskiego (nadal mieści się tu administracja). Lata wojen światowych nie zaoszczędziły pacjentom, pracownikom i szpitalowi nieszczęść, tragedii, głodu i zniszczenia. Jednak dzięki pracy, zaangażowaniu, sile i wierze osób związanych z tym miejscem porządkowano, rozbudowywano i zagospodarowywano na nowo teren szpitala. Personel w tych ciężkich czasach nigdy nie pozostawił bez opieki przebywających tu pacjentów, udzielał też pomocy, często nie medycznej i innym potrzebującym. Po upadku Powstania Warszawskiego przyjmowano do szpitala wypędzonych mieszkańców Warszawy. W roku 1945 szpital zmienia nazwę na Państwowy Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych, a dyrektorem zostaje Feliks Kaczanowski, który przepracował w Tworkach w sumie 44 lata, w tym 32 jako dyrektor. W 1945 roku szpital dysponował 850 łóżkami. Wobec rosnącego napływu chorych, przed dyrekcją stanęły zadania zapewnienia nie tylko dachu nad głową, ale i żywności, odzieży, opału itp. W latach 1946-1953 przydzielono szpitalowi okoliczne majątki, na terenie których rozpoczęto uprawę ziemi, hodowlę, zagospodarowywanie stawów rybnych. Powstawały filie oddziałów psychiatrycznych (Seroki, Komorów, Pęcice, Paprotnia - 400 łóżek) i przyszpitalne gospodarstwa pomocnicze. Szpital w Tworkach stał się też miejscem rozwoju nauki. W roku 1945 odtworzono w Tworkach Klinikę Psychiatrii Warszawskiej Akademii Medycznej (istniała do 1965 r.). Kadra lekarska uczestniczyła w pracach naukowych i publikowała własne doniesienia. W 1950 r. powstał oddział neurologiczny z pracownią rentgenodiagnostyki, a w roku 1951 Instytut Psychoneurologiczny (przeniesiony do Warszawy w 1972 z wyjątkiem Kliniki Psychiatrii Sądowej, która istniała tu do 2004 r. W roku 1958 powstaje oddział odwykowy. Propagatorem idei abstynenckich i leczenia odwykowego był dr Jerzy Fiutowski , który objął ordynaturę tego oddziału. Dziedziną, w której Tworki osiągnęły znaczący poziom naukowy i kliniczny, była psychiatria sądowa. Po wojnie działalność sądowo-psychiatryczną kontynuował z dużym powodzeniem dyrektor Feliks Kaczanowski. Osobiście uczestniczył w opiniowaniu, kontynuował tradycje omawiania opinii i doświadczeń biegłego na konferencjach lekarskich. W przedwojennej i powojennej psychiatrii, niezależnie od stosowania różnych form terapii, doceniano znaczenie celowej aktywności chorego na jego samopoczucie. Powstały warsztaty terapii zajęciowej, ukierunkowane na stworzenie pacjentom możliwości podjęcia pracy. W pierwszych latach powojennych napływ pacjentów był ogromny. Pacjenci przybywali ze wszystkich stron Polski, nie brakowało też repatriantów z różnych stron świata. Przeglądając dane statystyczne od roku 1945 do 1973, można stwierdzić, że średnie stany dzienne pacjentów zawsze były większe niż liczba łóżek, mimo że wzrastała ona sukcesywnie od 850 do 1850 w 1965 roku. W 1967 roku nadano szpitalowi imię Profesora Jana Mazurkiewicza. W latach siedemdziesiątych i osiemdziesiątych wzrasta znaczenie wspomagania leczenia farmakologicznego różnymi metodami terapeutycznymi. Znaczącą rolę w tym procesie zaczyna odgrywać ciągle rosnąca grupa psychologów i terapeutów zajęciowych. Powstają poradnie: Poradnia Odwykowa (1970) i Poradnia Zdrowia Psychicznego (1973). Zorganizowano Klub Abstynenta skupiający byłych pacjentów i ich rodziny oraz Klub Pacjenta. Poszerzono zakres badań laboratoryjnych. Obszar objęty działaniem szpitala (rejonizacja), z biegiem czasu ulegał zmianom. Obecnie Szpital sprawuje opiekę nad 1,5 milionowym rejonem, w tym nad dwoma dzielnicami Warszawy (Bemowem i częściowo Wolą). Od początku 1974 r. następuje stopniowa likwidacja oddziałów filialnych (Seroki, Komorów, Pęcice, Paprotnia). Koniec lat osiemdziesiątych obfituje w nawiązywanie licznych kontaktów i współpracy z placówkami akademickimi i medycznymi za granicą (Szpital Psychiatryczny Praga-Bochnice, Klinika Psychiatryczna w Dortmundzie, Klinika i Szpital Psychiatryczny we Lwowie, Instytut Psychiatrii w Charkowie, Centrum Psychiatrii Sint-Jan de Deo w Gandawie. Obecny teren Szpitala (po przekazaniu gospodarstwa rolnego Agencji Rolnej) obejmuje obszar wielkości 57 ha, z których 23 ha przypada na bogato zakrzewiony i zadrzewiony park. Rozległość i wielofunkcyjność jego obiektów wskazuje , iż miejsce to wychodzi poza formułę powszechnie rozumianego Szpitala. Nasz Szpital przypomina raczej miasteczko o leczniczo sprofilowanej społeczności. Na tym rozległym terenie znajdują się oddziały, przychodnie, pracownie diagnostyczne, apteka, administracja, Kościół, zaplecze techniczno-gospodarcze, przedszkole, sklepy. Szpital zabezpiecza psychiatrycznie leczenie stacjonarne dla populacji 1,5 mln ludności, poza tym także leczenie neurologiczne i leczenie odwykowe. Do szpitala przyjmowanych jest rocznie ponad 7000 pacjentów. Kadrę szpitala stanowi ponad 800 osobowy zespół pracowników. Szpital dysponuje wyspecjalizowaną kadrą lekarską, z zakresu psychiatrii i neurologii, a także zatrudnia w pełnym wymiarze specjalistów radiologów, internistów, stomatologów, w roli konsultantów: chirurgów, okulistów, laryngologa, ginekologa, anestezjologa, neurochirurga, dermatologa i innych lekarzy w zależności od potrzeb. Skład personelu oddziałowego i zasady leczenia, obejmujące farmakoterapię i inne formy psychoterapii i rehabilitacji, stwarzają model pracy zespołowej. W skład zespołu terapeutycznego poza lekarzami, wchodzą: psycholog, pielęgniarki, pracownik socjalny, instruktor terapii zajęciowej, sanitariusze, salowe. Coraz większy współudział w procesie terapii i organizacji zajęć mają pacjenci. W każdym oddziale działa społeczność terapeutyczna, obejmująca pacjentów i personel.  Aktualnie szpital dysponuje 815 łóżkami oraz 40 miejscami w oddziale dziennym psychiatrycznym, 15 miejscami w oddziale dziennym odwykowym i 120 miejscami w Zespole Leczenia Środowiskowego. W szpitalu znajduje się 9 oddziałów psychiatrycznych, 1 oddział neurologiczny udarowy, Poradnia Zdrowia Psychicznego, Zakład Opiekuńczo-Leczniczy, Wojewódzki Ośrodek Terapii Uzależnienia od Alkoholu i Współuzależnienia. Ogólnopsychiatryczne oddziały przyjęciowe w większości funkcjonują w oparciu o współpracę z Poradniami Zdrowia Psychicznego i innymi pozaszpitalnymi formami opieki psychiatrycznej. Obecnie całodobowe oddziały psychiatryczne, w zależności od wielkości, liczą od 22 do 60 łóżek. Oddział Dzienny Psychiatryczny dysponuje 40 miejscami. Prowadzi obserwację stanu psychicznego, postępowanie diagnostyczne i leczenie osób z zaburzeniami psychicznymi. Leczenie obejmuje farmakoterapię, psychoterapię indywidualną i grupową, zajęcia psychoedukacyjne, ruchowe, psychorysunek i inne. Oddział współpracuje z rodzinami pacjentów, ośrodkami pozaszpitalnymi oraz stowarzyszeniami działającymi na rzecz chorych psychicznie. Zespół Leczenia Środowiskowego utworzony w 1984 r. zapewnia leczenie i inne formy pomocy terapeutycznej dla około 120 pacjentów w ich domach; pomaga w rozwiązywaniu ich problemów rodzinnych, socjalnych i społecznych. Taka forma leczenia pozwala skrócić czas pobytu w szpitalu i zmniejszyć ilość ponownych hospitalizacji. Zespół jest kierowany przez psychologa klinicznego, a w swoim składzie obejmuje lekarza, pielęgniarkę, pracownika socjalnego. Oddział leczenia odwykowego osób uzależnionych od alkoholu jest oddziałem koedukacyjnym. Podstawowy program terapii trwa 8 tygodni i jest podzielony na cztery etapy i kończy się nauką sposobów utrzymania abstynencji. Po zakończeniu programu podstawowego pacjenci podpisują kontrakt na 12 miesięczne zajęcia w oddziale w ramach opieki pozaszpitalnej. W ofercie jest grupa spotkaniowa służąca rozwiązywaniu bieżących problemów i trzymiesięczna grupa zapobiegania nawrotom choroby oraz comiesięczne zjazdy absolwentów. Oddział neurologiczny dysponuje 28 łóżkami, a oddział udarowy posiada 12 łóżek, w których przyjęcia i konsultacje zapewnia wyodrębniona izba przyjęć przez całą dobę. Do oddziału przyjmowanych jest około 1000 pacjentów rocznie. Oddział wykonuje pełen zakres badań diagnostycznych na terenie szpitala lub we współpracy z innymi placówkami medycznymi. Warunki do rehabilitacji zapewniają pacjentom gabinety fizykoterapii i rehabilitacji. Poradnia Zdrowia Psychicznego zapewnia leczenia ambulatoryjne i świadczenia konsultacyjne. Szpital rocznie udziela ponad 15 tys. porad ambulatoryjnych. Składają się na to, porady w Poradni Zdrowia Psychicznego, porady w Poradni Terapii Uzależnień od Alkoholu i Współuzależnienia i porady w Zespole Leczenia Środowiskowego. Na rozległym terenie Szpitala Tworkowskiego, na uwagę zasługuje większość obiektów Szpitala, wpisanych w rejestr konserwatora zabytków, zarówno te wybudowane w stylu przemysłowym w 1891 r., odcinające się wyraźnie na tle zieleni elewacją z czerwonej cegły klinkierowej, jak i powstałe w okresie międzywojennym, obejmujące głównie gmach administracji i Pałacyku nad Utratą. Na uwagę zasługuje także kościół pod wezwaniem Przemienienia Pańskiego, zbudowany w stylu ormiańskiej architektury sakralnej. Kapelan szpitalny nie ogranicza swojej działalności wyłącznie do posługi duszpasterskiej, ale bierze aktywny udział w życiu szpitala. Jest organizatorem wszystkich świąt i uroczystości o charakterze religijnym, w których biorą udział zarówno pacjenci, pracownicy, jak i okoliczni mieszkańcy.

    Kalendarium Szpitala Tworkowskiego

 

 

 

  • 1881- 1886 – Projekt budowy Szpitala psychiatrycznego w Kongresówce, zbieranie funduszy, konstytuowanie się zarządu budowy, zakup terenu.

  • 1888- 1891 – budowa pawilonów (420 łóżek),budowa budynków administracyjno- gospodarczych, elektryfikacja szpitala, opracowanie przez Adolfa Rothego specjalnego Statutu szpitala, 21 listopada 1891 otwarcie szpitala pod nazwą: „Warszawska Lecznica dla Obłąkanych”

  • 1892- 1913 – pierwsze lata funkcjonowania Lecznicy dla Obłąkanych, powiększenie ilości łóżek do 720, budowa cerkwi w stylu armeńskim (1906), zakładanie ogrodów między pawilonami,

  • 1914- bitwa pod Pruszkowem, ewakuacja chorych do Warszawy, powrót chorych,

  • 1915- wielka ewakuacja całego szpitala w głąb Rosji (pacjentów, personelu, majątku ruchomego), utworzenie w części szpitala więzienia i szpitala wojskowego,

  • 1916- Rafał Radziwiłłowicz organizuje oddział psychiatryczny,

  • 1918- koniec I wojny światowej, Ministerstwo Zdrowia Publicznego obejmuje nadzór nad szpitalem, nadanie oficjalnej nazwy „Zakład Psychiatryczny Tworki”, Rafał Radziwiłłowicz i Józef Handelsman organizują zniszczony wojną szpital,

  • 1919- Witold Łuniewski zostaje dyrektorem Tworek,

  • 1923- usuwanie zniszczeń wojennych, naprawa budynków, zdobywanie sprzętu,

  • 1924- założenie cmentarza szpitalnego,

  • 1928- 1939 – rozbudowa szpitala do 1500 łóżek, budowa pawilonu na fermie (1930), Domu Rozrywki (1930- obecnie Klub Pacjenta), przebudowa Cerkwi na Kościół Katolicki, budowa pawilonu obserwacji sądowej im. Radziwiłłowicza (1931- obecna neurologia), gmachu Administracji (1937), powiększenie terenu o 50 ha, założenie parku, budowa domów mieszkalnych dla pracowników, angażowanie znakomitej kadry lekarskiej, unowocześnienie szpitala stającego się ważnym ośrodkiem polskiej psychiatrii,

  • 1939- 1945 – Szpital w okresie okupacji niemieckiej,

  • 1939- zorganizowanie w szpitalu oddziałów dla rannych cywilnych i wojskowych, - koniec kadencji Witolda Łuniewskiego, - Szpital w dramatycznych warunkach, pod zarządem niemieckim funkcjonuje jako StaatlicheHeile- und Pflegeanstalt,

  • 1944- Szpital przyjmuje rannych z powstania warszawskiego i rannych z ostatnich działań wojennych,

  • 1945- upaństwowienie szpitala pod nazwą „Państwowy Szpital dla Nerwowo i Psychicznie Chorych”, - usuwanie zniszczeń wojennych, - uruchomienie w budynku szpitala Kliniki Psychiatrycznej Warszawskiej Akademii Medycznej (do 1965 roku), - pierwszy powojenny Zjazd Ogólnopolski Psychiatrów Polskich,

  • 1946- 1953- przydzielenie szpitalowi okolicznych majątków i organizowanie w nich filii oddziałów psychiatrycznych (Seroki, Komorów, Pęcice, Paprotnia- 400 łóżek), powstanie przyszpitalnych gospodarstw pomocniczych,

  • 1951- powstanie na terenie szpitala Instytutu Psychoneurologicznego (przeniesionego do Warszawy w 1972 r. z wyjątkiem Kliniki Psychiatrii Sądowej),

  • 1950- powstanie oddziału neurologicznego,

  • 1966- Jubileusz 75-lecia Szpitala, odznaczenie Szpitala przez Ministra Zdrowia odznaką „Za wzorową Pracę w Służbie Zdrowia”,

  • 1967- nadanie szpitalowi imienia: Profesora Jana Mazurkiewicza, 1971- 1972 – budowa dwóch pawilonów: Poradni Zdrowia Psychicznego i Oddziału Odwykowego,

  • 1974- początek likwidacji oddziałów filialnych szpitala (Seroki, Komorów, Pęcice, Paprotnia) i likwidacji gospodarstw pomocniczych (początek procesu zmniejszania ilości łóżek),

  • 1976- reforma struktury szpitalnictwa polskiego, Szpital otrzymuje nazwę Specjalistyczny Psychiatryczny Zespół Opieki Zdrowotnej, rejon Szpitala obejmuje około 2 mln ludności z terenu 5 województw,

  • 1981- grudzień, ogłoszenie stanu wojennego w Polsce, przygotowanie Szpitala do ewentualnych działań specjalnych,

  • 1984 - utworzenie Zespołu Leczenia Środowiskowego,

  • 1985- Park Tworkowski wpisany do rejestru zabytkowych parków województwa warszawskiego

  • 1987- Szpital zostaje wpisany w rejestr zabytkowych budowli Polski,

  • 1988- nawiązanie stosunków zagranicznych z placówkami psychiatrycznymi: umowa o współpracy ze Szpitalem Psychiatrycznym Praga-Bochnice (1988), umowa o współpracy z Kliniką Psychiatryczną w Dortmundzie (1990), umowa o współpracy z Kliniką i Szpitalem Psychiatrycznym we Lwowie (1992) i Instytutem w Charkowie (1994), umowa o współpracy z Centrum Psychiatrii Sint-Jan de Deo w Gandawie (1996),

  • 1991 – Otwarcie Oddziału Dziennego

    1994 – Utworzenie pierwszego w Polsce stanowiska Rzecznika Praw Pacjenta

    1998 – Przekształcenie Szpitala w Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej

    2006 – Rozpoczęcie współpracy w Warszawskim Uniwersytetem Medycznym.

    2009 – Szpital, uzyskuje środki Unii Europejskiej i Samorządu Mazowieckiego na dwa projekty modernizacji oddziałów.

    2010 – Zmiana nazwy Szpitala: Mazowieckie Specjalistyczne Centrum Zdrowia im. prof. Jana Mazurkiewicza (nazwa skrócona: Centrum Zdrowia im. prof. J.Mazurkiewicza)

    2010 – Początek budowy Centrum Przyjęciowego i Centrum Diagnostycznego

    2014 – Zakończenie modernizacji Oddziału Ogólnopsychiatrycznego VIIA i Centrum Radiologii.

   2015 – Zakończenie modernizacji Oddziału Ogólnopsychiatrycznego XI i Izby Przyęć.